Το σινεμά του Μαρκήσιου Ντε Σαντ

 Ο Count Donatien-Alphonse-François de Sade γεννήθηκε στις 2 Ιουνίου του 1740 και πέθανε στις 2 Δεκεμβρίου του 1814, σε ηλικία 74 ετών. Άφησε πίσω του μια σπουδαία λογοτεχνική και προκλητική για πολλούς κληρονομία.

Η βιογραφία του είναι γνωστή, αφού κυκλοφορούν αμέτρητα βιβλία για αυτή. Τα γραπτά του είναι ακόμη πιο γνωστά. Άλλωστε κανείς μπορεί να προμηθευτεί σε πολύ χαμηλές τιμές τα περισσότερα από αυτά, από διάφορες εκδόσεις.

Ποια η χρησιμότητα αυτού του άρθρου λοιπόν; Η καταγραφή των σημαντικότερων ταινιών που έχουν βασιστεί σε έργα του Marquis De Sade από το 1969 έως το 1975 (που είναι και η περίοδος η οποία παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον).

Justine (1969)

Χώρα Παραγωγής: Ιταλία, Δυτική Γερμανία, Λιχτενστάιν, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

Διωγμένες από το σχολείο τους, δύο αδερφές [αυτή του τίτλου {η Romina Power παρότι ο σκηνοθέτης ήθελε τη Rosemary Dexter για το ρόλο} και η Juliette {η Maria Rohm του Count Dracula (1970)}] αποφασίζουν να επισκεφτούν ένα πορνείο.

Η πρώτη απόπειρα του πιο παραγωγικού σκηνοθέτη του ευρωπαϊκού καλτ κινηματογράφου Jesus Franco να κάνει adaptation [το σενάριο έγραψε ο παραγωγός Harry Alan Towers] έργου του De Sade είχε ως αποτέλεσμα εξαιρετική φωτογραφία [του Manuel Merino {Vampiros lesbos (1971)}] και υπέροχο soundtrack [του Bruno Nicolai {Caligula (1979)}]. Ακόμα, το καστ είναι ανεπανάληπτο [πρωταγωνιστούν οι Klaus Kinski {Nosferatu the Vampyre (1979)}, Mercedes McCambridge {The Exorcist (1973)}, Howard Vernon {The Awful Dr. Orlof (1962)}, Jack Palance {Batman (1989)} και Rosalba Neri {Sax Rohmer's The Castle of Fu Manchu (1969)}].

Eugenie... the Story of Her Journey into Perversion (1970)

Χώρα Παραγωγής: Ισπανία & Δυτική Γερμανία.

Η Ange [η Maria Rohm] είναι ιδιοκτήτρια ενός ισπανικού νησιού, στο οποίο καλεί την κορασίδα του τίτλου [η Marie Liljedahl του Dorian Gray (1970)] για ένα σαββατοκύριακο, όμως όταν αυτή φτάνει εκεί ο εραστής και αδερφός της πρώτης [ο Jack Taylor του The Ninth Gate (1999)] ξεκινούν το journey του τίτλου μέσα στην ακολασία.

Πιθανότατα η καλύτερη ταινία του σκηνοθέτη Jesus Franco, του παραγωγού Harry Alan Towers και του διευθυντή φωτογραφίας Manuel Merino, διαθέτει εξαιρετικές ερμηνείες από τον Christopher Lee (στον οποίο κατέληξε ο ρόλος επειδή δεν μπορούσαν ο Wolfgang Preiss και ο George Sanders) και Paul Muller [Vampiros lesbos (1971)].

Justine de Sade (1972)

Χώρα Παραγωγής: Γαλλία, Ιταλία και Καναδάς.

Την κοπέλα του τίτλου υποδύεται αυτή τη φορά η Alice Arno [Christine, Princess of Eroticism (1973)] υπό τη σκηνοθεσία του Claude Pierson [La fille à la fourrure (1977)].

Eugenie de Sade (1974)

Χώρα Παραγωγής: Γαλλία & Λιχτενστάιν.

Ο Albert Radeck de Franval [ο Paul Muller] κάνει την κόρη του [η κοπέλα του τίτλου, που την υποδύεται η Soledad Miranda του Sie tötete in Ekstase (1971)] σκλάβα του έρωτα, σε αυτό το φιλμ του σεναριογράφου και σκηνοθέτη Jesus Franco, με την υπέροχη μουσική του Bruno Nicolai.

Salò, or the 120 Days of Sodom (1975)

Χώρα Παραγωγής: Γαλλία & Ιταλία.

Στον τόπο του τίτλου, το 1944, μια ομάδα νεαρών αιχμαλωτίζεται και υποβάλλεται σε απερίγραπτα σεξουαλικά και όχι μόνο βασανιστήρια.

Η πιο καλά καταγεγραμμένη ταινία αυτής της λίστας είναι συνάμα και η πιο καλλιτεχνική, καθώς ανήκει εύκολα στην κορυφή του art-house στερεώματος.

Όταν το φιλμ του σκηνοθέτη Pier Paolo Pasolini [ο οποίος δολοφονήθηκε πριν την κυκλοφορία του] έκανε πρεμιέρα στη Δυτική Γερμανία, οι κόπιες του κατασχέθηκαν από τις αρχές επειδή θεώρησαν το έργο πορνογραφικό.

Χρήστος Μουρούκης

Θωρηκτό Ποτέμκιν και Πολίτης Κέην

«Η αντιπαράθεση κοινωνικού και ατομικού τρόπου

 αντίληψης στον κινηματογράφο» 

Υπάρχει άραγε κάποιο νόημα στο να συγκρίνει κανείς αυτές τις δυο «ανυπέρβλητες» ταινίες όσον αφορά την τεχνοτροπία τους; Μόνο για κάποιον που είναι ιστορικός του κινηματογράφου, σκηνοθέτης ή τελοσπάντων ασχολείται επαγγελματικά με το αντικείμενο… Ούτως ή άλλως στον 21^ο αιώνα, πλέον οι επαναστάσεις που έφεραν στο τεχνικό μέρος έχουν αφομοιωθεί, αν όχι ξεπεραστεί. Είναι ακριβώς η ίδια η θεματική τους, που (ταυτόχρονα με τον τρόπο που το διαπραγματεύονται) τις κάνει να ξεχωρίζουν και να μένουν (μάλλον για πάντα) πρωτότυπες, ξεχωριστές και –γιατί όχι λοιπόν- ανυπέρβλητες η κάθε μια με τα χαρακτηριστικά της. Υπάρχει όμως μια μεγάλη διαφορά ανάμεσά τους: Το «Θωρηκτό Ποτέμκιν» έχει στον πυρήνα του την κοινωνία και τις αλλαγές της, ενώ ο «Πολίτης Κέην» το άτομο. Ακριβώς γι’αυτό το λόγο επιλέξαμε να τις θέσουμε σε μια άτυπη «αντιπαράθεση». Επίσης θεωρούμε ότι δεν είναι τυχαίο που ο Δυτικός κόσμος θα προκρίνει τον «Κέην» ενώ θα αναγνωρίζει την τεχνική πρωτοπορία του «Ποτέμκιν».

The shining - Stanley Kubrick

  Πρόκειται για μια από τις σημαντικότερες ταινίες thriller όλων των εποχών. Όμως ο Kubrick δεν έχει σκοπό απλώς να τρομάξει το κοινό. Δεν αναφέρεται μόνο στην απομόνωση του ανθρώπου και στην τρέλα που αυτή μπορεί να οδηγήσει, όπως κάνει στο βιβλίο του ο Stephen King. Χρησιμοποιεί επιπλέον τον τρόμο ως μέσο για να θίξει σημαντικά ζητήματα τις Αμερικάνικης ιστορίας. Αυτή η μετατροπή στο σενάριο ήταν τελικά και ο λόγος που δεν συνεργάστηκαν ο King με τον Kubrick και τελικά το σενάριο γράφτηκε μόνο από τον Kubrick.

Από το 1492 που οι Ευρωπαίοι πάτησαν το πόδι τους στην Αμερική, εκτός από την ανακάλυψη ενός καινούριου κόσμου για αυτούς, γεμάτου νέους φυσικούς πλούτους, συνέβη και κάτι άλλο. Κάτι που το αμερικάνικο σινεμά που έχει ασχοληθεί εκτενέστατα με την αμερικάνικη ιστορία έχει φροντίσει έντεχνα να κρύψει. Την εξαφάνιση ενός ολόκληρου πολιτισμού. Υπολογίζεται ότι μέχρι και τις αρχές του 20^ου αιώνα σκοτώθηκαν είτε από σφαγές είτε από αρρώστιες που φέραν οι Ισπανοί από την Ευρώπη 12-20 εκατομμύρια ιθαγενείς. Οι επονομαζόμενοι Ινδιάνοι από τον Κολόμβο, που νόμιζε στην αρχή ότι πάτησε το πόδι του στην Ινδία. Αλλά η λέξη ιθαγενής που έχει παρερμηνευτεί να σημαίνει είτε Ινδιάνος, είτε κανίβαλος, σημαίνει ο άνθρωπος που αληθινά (ιθύς=αληθινός) κατάγεται (γένος) από τη χώρα αυτή (στην προκειμένη περίπτωση την Ήπειρο της Αμερικής). Και οι λαοί που κατάγονταν από την Αμερική (Μάγιας, Ίνκας, Αζτέκοι κλπ) είχαν στήσει σπουδαίους πολιτισμούς οι οποίοι καταστράφηκαν και λεηλατήθηκαν ολοσχερώς από τους αποίκους, προκειμένου να εγκατασταθεί ολοκληρωτικά και να ιδρυθεί (4 Ιουλίου 1776) ένα νέο κράτος, οι Η.Π.Α. Το πρόσχημα των εκατομμυρίων σφαγών ήταν ότι οι ιθαγενείς ήταν «άγριοι». «Κανίβαλοι». Ότι δεν μπορούσαν να θεωρηθούν άνθρωποι από τους χριστιανούς και πολιτισμένους Ευρωπαίους. Όλη η Αμερικάνικη Ιστορία –δηλαδή η ιστορία των αμερικάνων κι όχι των ιθαγενών- είναι βαμμένη με το αίμα εκατομμυρίων ανθρώπων. Όλη η Αμερική είναι χτισμένη πάνω σε τάφους Ινδιάνων.

Όπως και το ξενοδοχείο στο οποίο ο Τζακ Νίκολσον, ως συγγραφέας στην ταινία, πρόκειται να εργαστεί ως χειμερινός φροντιστής. Κι εκεί ξεκινά η αλληγορία που έστησε ο Κιούμπρικ. Η στοιχειωμένη από τους εκατομμύρια νεκρούς ιθαγενείς Αμερική δεν μπορεί να αποφύγει την αυτοκαταστροφή, την απομόνωση και την τρέλα. Είναι στοιχεία του πολιτισμού της. Οι καλά κρυμμένοι και αμφισβητήσιμοι συμβολισμοί του Κιούμπρικ έρχεται η στιγμή να επιβεβαιωθούν, όταν βγαίνει η παρακάτω αφίσα, πριν παιχτεί η ταινία στους κινηματογράφους της Αμερικής:

«Η παλίρροια του τρόμου που σάρωσε την Αμερική ΕΙΝΑΙ ΕΔΩ» λέει η λεζάντα της αφίσας, προφανώς παραλληλίζοντας τον τρόμο που σκόρπισαν οι άποικοι στην Ήπειρο της Αμερικής με το αίσθημα του τρόμου που διαχέεται συνεχώς σε όλη την ταινία. Ένα αίσθημα που διατηρείται ακόμη και σήμερα στην Αμερική, μόνο που προέρχεται από άλλους «άγριους» και «κανίβαλους» αυτή τη φορά. Από άλλους μη χριστιανούς…

Η λογική της κατάκτησης μιας χώρας εξακολουθεί να υπάρχει. Έχει πάρει βέβαια άλλη μορφή ο τρόπος από τον πατροπαράδοτο του 1500, αλλά ποτέ δεν άλλαξε το στοιχείο του τρόμου και της τρομοκρατίας. Μάλλον είναι αναγκαία προϋπόθεση για την επίτευξη ενός σκοπού εξορισμού τρομακτικού και βίαιου.

Ο τρόμος, που τόσο επιβλητικά σκηνοθετείται από τον Κιούμπρικ, εμπλουτίζεται από τα μεταφυσικά στοιχεία της ιστορίας του King, που κράτησε ο σκηνοθέτης, όπως η δυνατότητα που έχει ο γιος του Νίκολσον να βλέπει παρελθόν και μέλλον και να επικοινωνεί με τηλεπάθεια. Δεν είναι όμως αυτά τα κυρίαρχα στοιχεία της ταινίας. Παίρνουν δεύτερο ρόλο, αλλά εξυπηρετούν κι αυτά ένα σκοπό: την ψυχογράφηση των χαρακτήρων, και κατ’ επέκταση ενός ολόκληρου λαού. Όπως είχε πει ο Κιουμπρικ σε μια συνέντευξή του, «Ο ρεαλισμός είναι πιθανότατα ο καλύτερος τρόπος να δραματοποιήσεις διαφωνίες και ιδέες. Η φαντασία, όμως, μπορεί να χειριστεί καλύτερα θέματα που κείτονται πρώτιστα στο χώρο του υποσυνείδητου.» . Ταινίες, δηλαδή, με μεταφυσικά στοιχεία, όπως η Λάμψη, δεν πα να πει ότι σκηνοθετήθηκαν ή γράφτηκαν από ανθρώπους που πιστεύουν στα φαντάσματα και την τηλεπάθεια, αλλά από δημιουργούς που αντιλαμβάνονται την αναγκαιότητα χρήσης του φανταστικού στοιχείου για την ανάδειξη του εσωτερικού, υποσυνείδητου κόσμου των ηρώων.

 Περικλής Παπαδόπουλος

Χριστόφορος θεοδώρου